Wanneer een Nederlander in het buitenland woont, betekent dit niet automatisch dat hij of zij volledig is vrijgesteld van Nederlandse belasting. De Nederlandse belastingplicht kan blijven bestaan wanneer iemand inkomsten uit Nederland heeft of bepaalde bezittingen in Nederland bezit. De Belastingdienst noemt dit buitenlandse belastingplicht.
Een persoon die buiten Nederland woont maar bijvoorbeeld inkomsten uit Nederland ontvangt, kan in Nederland aangifte inkomstenbelasting moeten doen. Dit kan onder andere betrekking hebben op inkomsten uit een Nederlandse onderneming, bepaalde pensioenen of uitkeringen, werkzaamheden in Nederland of inkomsten en vermogen die volgens de Nederlandse wet aan Nederland zijn toegewezen. Ook onroerend goed in Nederland kan leiden tot een Nederlandse belastingplicht. Zo worden bepaalde Nederlandse woningen, vakantiewoningen en andere onroerende zaken in Nederland belast, ook wanneer de eigenaar permanent in het buitenland woont.
Het is echter belangrijk om onderscheid te maken tussen Nederlandse nationaliteit en fiscale woonplaats. Alleen omdat iemand Nederlander is, betekent dit niet dat Nederland automatisch belasting mag heffen over het volledige wereldinkomen van die persoon. Het gaat vooral om de fiscale woonplaats, de aard van de inkomsten en de verbinding met Nederland. Daarnaast heeft Nederland met veel landen belastingverdragen gesloten. Deze verdragen bepalen welk land het recht heeft om over bepaalde inkomsten belasting te heffen. Het doel hiervan is onder andere om te voorkomen dat iemand twee keer belasting betaalt over hetzelfde inkomen. Een Nederlander die bijvoorbeeld in Frankrijk, Duitsland, België of een ander land woont en tegelijkertijd Nederlands inkomen ontvangt, kan daarom zowel in het woonland als in Nederland met belastingregels te maken krijgen. Het belastingverdrag bepaalt vervolgens welk land over welke inkomsten mag heffen en of een vrijstelling of vermindering van dubbele belasting wordt toegepast.
In sommige situaties kan iemand die buiten Nederland woont bovendien worden aangemerkt als kwalificerend buitenlands belastingplichtige. Hiervoor gelden specifieke voorwaarden. Onder de huidige regels kan dit bijvoorbeeld wanneer iemand in een EU-land, Liechtenstein, Noorwegen, IJsland, Zwitserland of bepaalde Caribische delen van het Koninkrijk woont en aan de voorwaarden voor de 90%-regeling voldoet. Dit kan recht geven op bepaalde Nederlandse aftrekposten en heffingskortingen.
Kortom: wonen in het buitenland beëindigt niet automatisch iedere Nederlandse belastingverplichting. Wanneer er voldoende fiscale of economische banden met Nederland blijven bestaan, kan Nederland belasting blijven heffen. De precieze verplichting hangt af van de inkomsten, bezittingen, fiscale woonplaats en het toepasselijke belastingverdrag.